Praca przymusowa
nadal tabu

Sendung vom 03. März 2010

Besucher schauen sich die Ausstellung an

"Miasta pod znakiem swastyki - praca przymusowa na prowincji", to tytuł wystawy w Maxhütte-Haidhof w Górnym Palatynacie. Relacja Elżbiety Stasik

Wystawa, to zbiór dokumentów, zdjęć wygrzebanych w lokalnych archiwach. W sumie 25 tablic z czasami bardzo osobistymi losami. Na przykład jednego z byłych robotników przymusowych, Polaka, straconego "na pokaz", dla odstraszenia innych. Jego rodzina do dzisiaj nie doczekała się wiadomości o jego śmierci. Akt zgonu ma być przekazany do Polski dopiero teraz, 65 lat po zakończeniu wojny. Ale nie tylko dlatego wystawa jest nietypowa. Mówi jeden z jej twórców, dziennikarz Chris Humbs:

"W Nadrenii Północnej-Westfalii trafiłem w Kreuztal na szkołę noszącą imię Friedricha Flicka. Zacząłem więc szukać, czy też gdzie indziej w Niemczech, powiem, że niechcący honoruje się zbrodniarzy wojennych. Znalazłem w Górnym Palatynacie".

Leopold Dudek

Imię Friedricha Flicka noszą tam ulice w dwóch miastach: Maxhuette-Haidhof i Burglengenfeld, dawnym stalowym zagłębiu, gdzie koncern Flicka latami był głównym żywicielem regionu. Kilka lat temu zakłady Flicka zostały zamknięte, ulice zostały. Też zakopane w miejscowych archiwach dokumenty świadczące o losie tysięcy robotników zmuszanych tam do pracy niewolniczej, w wyjątkowo nieludzkich warunkach. Latami nikt się tym nie interesował:

"Głównym problemem jest brak świadomości na ten temat. Przez dziesięciolecia zakorzeniło się tam przekonanie, że owszem, były inne ofiary, ale my wszyscy byliśmy ofiarami Hitlera".

Chris Humbs, dziś berlińczyk, ale wychowany w tamtym regionie zainicjował projekt "Praca przymusowa". Owocem blisko rocznychc przygotowań jest prezentowana dzisiaj w Maxhuette-Haidhof wystawa "Miasta pod znakiem swastyki - praca przymusowa na prowincji" z wkomponowaną w nią wystawą Polsko-Niemieckiej Fundacji Pojednanie "Zachować Pamięć". Osobną wystawę w miejscowym gimnazjum przygotowali uczniowie. Były radny Hans Schüierer studiuje pożółkłe dokumenty i kiwa głową:

"Dawno już trzeba było się tym zająć, właściwie już w latach 50-tych. Respekt, że młodzi ludzie się za to wzięli. Ale niewybaczalne, że tak długo był to temat tabu. Nikt o tym nie mówił. Po prostu niewybaczalne".

Susanne Plank und Stanislaw Glowacki

Rodzice Stanisława Głowackiego, artysty malarza i rzeźbiarza zostali w Bawarii: "Ja tak niepięknie rozmawiam po polsku. Moje rodzice byli na przymusowych pracach w Niemczech, ja tu się urodziłem i mieszkam tutaj w tym regionie. Też współpracuję od początku z tym projektem Zwangsarbeit i cieszę się bardzo, że wystawę udało się zrealizować".

Honorowym gościem wystawy był Leopold Dudek spod Pilzna. W dzień jej otwarcia skończył 88 lat:

To bardzo ważna wystawa, przypomina mi straszne czasy, które nigdy nie mogą się powtórzyć. Dobrze, że młodzi ludzie dowiedzą się, jak wtedy było.

Decyzją radnych wszystkich partii ulica imienia Flicka została w Maxhuette. Burzliwa dyskusja trwa. Dla burmistrzyni Maxhuette, Susanne Plank ta debata jest istotna:

"Specyfiką naszego regionu był fakt, że była tu huta, gdzie pracowały tysiące robotników przymusowych ale też dzięki której pokolenia mieszkańców regionu miały zapewniony byt. Pytanie, jak się z taką przeszłością obchodzić? Chyba najważniejsze, że mamy odwagę stawić jej czoła, zastanowić się, jak poradzić sobie z faktem, że zawdzięczamy coś zbrodniarzowi wojennemu. To dla nas bardzo trudne".

Szkoła w Kreuztal, rodzinnym mieście Friedricha Flicka, po burzliwej dyskusji zmieniła w ubiegłym roku nazwę, na neutralne: Państwowe Gimnazjum Kreeuztal.

AutorIn: Elżbieta Stasik